Kedi Davranışlarını Anlamak ve Yorumlamak

Kedimle ilk aylarımı düşününce hâlâ gülüyorum. Karnını uzatıp sırtüstü yattığında "hadi göbeğini kaşıyayım" diye atılıyordum, sonra da neden hafifçe tırmalandığımı anlamıyordum. Meğer kedi bana güvendiğini gösteriyordu, davetiye çıkarmıyordu. İşte kedi davranışı anlamı denen mesele tam olarak bu: aynı hareketin kedi sözlüğündeki karşılığı, bizim tahminimizden çoğu zaman farklı oluyor.

Yıllar içinde öğrendiğim şey şu: kediler aslında çok konuşkan. Sadece cümlelerini kulakla, kuyrukla, gözbebeğiyle ve duruşla kuruyorlar. Aşağıda, yeni başlayan biri olarak sırayla takip edebileceğin bir yol haritası bıraktım.

Adım Adım: Kedinizin Dilini Çözmek

1. Önce kuyruğa bakın. Kuyruk, kedinin ruh hâlini en hızlı okuduğum yer. Dimdik yukarı kalkmış, ucu hafif titriyorsa "seni gördüğüme sevindim" demektir; benim kedim kapıyı açtığım anda bunu yapar. Kuyruk yere paralel ve gevşekse sakin bir keşif hâli vardır. Hızlı hızlı yana savuruyorsa rahatsızım, biraz alan ver mesajı; birçok insan bunu köpekteki gibi mutluluk sanıp yaklaşıyor ve tırmalanıyor. Kabarmış, fırça gibi bir kuyruk ise korku ya da savunma anlamına gelir.
2. Kulakları takip edin. Öne dönük kulaklar merak ve rahatlık. Yanlara açılmış, "uçak kanadı" gibi duran kulaklar gerginlik. Tamamen arkaya yatmış kulaklarda ise ben oyunu keser, mesafe koyarım. Kulaklar bağımsız hareket edebilir; biri bana biri arkadaki sese dönmüşse dikkati bölünmüş demektir.
3. Gözlere ve gözbebeğine bakın. Yavaş yavaş göz kırpma, kedi dünyasında en samimi iltifat. Ben kedime karşı oturup ağır ağır göz kırparım, o da genelde karşılık verir. İğne ucu gibi daralmış gözbebeği yoğun odaklanma ya da tahriş; kocaman büyümüş gözbebeği ise heyecan, korku veya loş ışık olabilir. Işığı da hesaba katmak lazım.
4. Seslerin farkını ayırt edin. Kediler yetişkin kedilere pek miyavlamaz; miyavlama daha çok bizimle konuşmak için geliştirilmiş bir dil. Kısa "mrp" sesleri selamlama, uzayan miyavlamalar talep, bastırılmış ve tekrarlayan sesler ise sıkışma ya da rahatsızlık olabilir. Mırlama genellikle keyif, ama ağrı ve stres anında kendini sakinleştirmek için de mırlarlar. Bu yüzden mırlıyor diye her şey yolunda demiyorum.
5. Beden duruşunu bütün olarak okuyun. Tek bir işaret yeterli değil. Gevşek, yan yatmış, patileri açıkta bir kedi rahattır. Toparlanmış, altına gizlenmiş patiler ve kısılmış vücut tedirginlik gösterir. Sırtı kavis yapmış, yana dönmüş bir kedi kendini büyük göstermeye çalışıyordur.
6. Kafa vurma, yalama, tırmalama gibi temas davranışlarını tanıyın. Kafasını bacağınıza sürtmek koku bırakmak, yani sizi "kendi çevresine" dahil etmektir. Ön patileriyle yumuşak yerlere basmak (yoğurt yapmak) yavruluktan kalan bir rahatlama ritüeli. Mobilyaya tırmalamak inatçılık değil; pençe bakımı ve iz bırakma ihtiyacı. Bunun için doğru tırmalama tahtası koymak, sonradan pişman olmamanın en kolay yolu.
7. Değişimi not edin. Bence en kıymetli beceri bu. Kedinizin normalini bilirseniz, sapmayı hemen fark edersiniz. Aniden saklanmaya başlayan, kum kabını kullanmayı bırakan, aşırı yalanan ya da huysuzlaşan bir kedide ilk düşüneceğim şey davranış değil sağlıktır. Böyle durumlarda gecikmeden veteriner tavsiyelerine başvurmak gerekiyor; ağrı, kedilerde en çok yanlış yorumlanan davranış sebebi.

Hızlı Okuma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Köpek gibi okumak. Kuyruk sallamak, göz teması, yaklaşma mesafesi… Köpek eğitimi mantığıyla kediye yaklaşmak neredeyse her seferinde yanlış sonuç verdi bende.
• Kediye doğru gitmek. Ben artık oturup elimi uzatıyorum ve bekliyorum. Kararı ona bırakınca ilişki çok daha hızlı kuruluyor.
• Sesli uyarı ya da ceza. Bağırmak veya suya püskürtmek davranışı düzeltmez, sadece sizden korkmasını sağlar. Alternatif sunmak (tırmalama tahtası, oyun zamanı, yükseklik) tek işleyen yöntem.
• Aşırı uyarımı fark etmemek. Sevme sırasında derinin titremesi, kuyruk hareketlenmesi, kulakların yatması "yeter" demektir. Devam edince ısırma geliyor ve sonra "sebepsiz saldırdı" diyoruz.
• Ortamı hesaba katmamak. Saklanacak yer, yüksek nokta, sessiz bir kum kabı köşesi yoksa davranış sorunları katlanıyor. Güvenli bir yaşam ortamı kurmak, davranış eğitiminin yarısı.
• Sağlığı en son sıraya koymak. Beslenme düzeni, diş ağ