Aşılama Programı ve Takvimi

İlk köpeğimi eve getirdiğim gün elimde bir karton kutu, bir torba mama ve bir sürü soru vardı. Aşı meselesi de en çok kafamı karıştıran konuydu: "Ne zaman başlanır, kaç doz yapılır, arada bir hafta gecikirse ne olur?" Veterinerimin bana çizdiği o basit takvimi bugün hâlâ buzdolabının kapağında tutuyorum. Bu yazıda da tam olarak onu, yani evcil hayvan aşı takvimini yeni başlayan birine anlatır gibi paylaşacağım.

Aşı Neden Bu Kadar Önemli?

Yavru bir köpek ya da kedi, anne sütüyle birlikte bir miktar bağışıklık alır. Ama bu koruma geçicidir; birkaç hafta içinde zayıflar. Tam bu aralıkta aşılar devreye girer. Parvovirus, gençlik hastalığı (distemper), kedi panlökopenisi gibi hastalıklar yavrularda çok hızlı ilerler ve tedavisi hem pahalı hem de sonuçsuz kalabilir. Ben bunu, komşumun aşısı tamamlanmadan parka çıkardığı yavru köpeğinde gördüm; o günden sonra takvime harfiyen uydum.

Adım Adım Aşılama Süreci

1. İlk veteriner muayenesini geciktirmeyin. Yavruyu eve getirdikten sonraki ilk günlerde bir genel kontrol şart. Aşı öncesi hayvanın sağlıklı olması gerekir; ateşi olan, ishalli ya da halsiz bir yavruya aşı yapılmaz. İlk ziyarette neler olacağını merak ediyorsanız, sitedeki ilk veteriner ziyareti rehberi işinizi kolaylaştırır.
2. İç ve dış parazit tedavisini önce halledin. Benim en çok şaşırdığım şey buydu: Veteriner, aşı yapmadan önce iç parazit ilacı verdi. Sebebi basit; paraziti olan bir hayvanın bağışıklık sistemi aşıya yeterli cevap veremez. Genelde aşıdan birkaç gün önce ilaç verilir.
3. Karma aşılarla başlayın. Köpeklerde 6-8. hafta civarında ilk karma aşı yapılır. Kedilerde de benzer şekilde 8. hafta civarında başlanır. Bu ilk doz tek başına yeterli değildir; rapel yani tekrar dozları asıl korumayı sağlar.
4. Rapel aralıklarını kaçırmayın. Karma aşılar 3-4 hafta arayla, genellikle 2-3 doz halinde tekrarlanır. Ben takvimi telefonuma alarm olarak kurmuştum; çünkü "bir hafta gecikse ne olur" derken tüm seri baştan yapılabiliyor.
5. Kuduz aşısını atlamayın. Kuduz aşısı genellikle 12. haftadan sonra yapılır ve pek çok ülkede yasal olarak zorunludur. Seyahat, pansiyon, otel gibi durumlarda ilk sorulan belge de bu olur.
6. Aşı karnesini kutsal sayın. Her doz, tarih ve aşı adıyla karneye işlenir. Ben karnenin fotoğraflarını da telefonda tutuyorum; taşınırken veya veteriner değiştirirken çok işime yaradı.
7. Yıllık tekrarları takip edin. Yavruluk serisi bittikten sonra iş bitmiyor. Karma ve kuduz aşıları için genellikle yıllık ya da veterinerin belirlediği aralıklarla tekrar gerekir.

Genel Bir Takvim Tablosu

Aşağıdaki tablo, veterinerimin bana çizdiği şemanın sadeleştirilmiş hali. Marka, bölge ve hayvanın durumuna göre değişebilir; kesin programı mutlaka veterineriniz belirlesin.

Sık Yapılan Hatalar

• Aşı tamamlanmadan sokağa çıkarmak. Benim en büyük sabır sınavım buydu. Seri bitip birkaç hafta geçmeden yoğun köpek gezdirilen alanlara, parklara girmemek gerekiyor. Sosyalleşme elbette önemli, ama bunu kontrollü ortamda, sağlıklı ve aşılı hayvanlarla yapmak mümkün.
• "Evden çıkmıyor, aşıya gerek yok" demek. Kapalı yaşayan kedilerde bile virüsler ayakkabı tabanıyla, kıyafetle taşınabilir. Kedi sağlığıyla ilgilenen herkesin duyduğu klasik yanılgı budur.
• Rapelleri savsaklamak. Tek doz aşı "aşılandı" anlamına gelmez. Yarım kalan seri, olmamış gibidir.
• Aşı sonrası uyarı işaretlerini görmezden gelmek. Bir gün halsizlik, hafif ateş, iştahsızlık olabilir. Ama yüzde şişme, kusma, nefes darlığı, bayılma varsa hemen veterinere gitmek gerekir. Ben ilk seferde aşı sonrası 2-3 saat evde kalıp gözlemlemeyi alışkanlık yaptım.
• Aşı gününde ağır aktivite ve banyo. O gün sakin bir gün olsun; yorucu oyun, uzun yürüyüş ve banyoyu erteliyorum.
• Yaşlı hayvanı takvimden düşürmek. Yaş aldıkça bağışıklık zayıflar; program değişse de tamamen bırakılmaz. Yaşlı dostlarımızın bakımı ayrı bir dikkat gerektiriyor.

Özet

Aşılamanın mantığı çok basit: Yavrulukta 6-8. haftada başlayın, 3-4 hafta arayla rap